1. Giới Thiệu về Tháp Bà Po Nagar
Tháp Bà Po Nagar là một trong những quần thể kiến trúc Chăm Pa cổ kính và quan trọng bậc nhất còn tồn tại ở Việt Nam, được xây dựng trong khoảng từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XIII. Di tích tọa lạc trên đồi Cù Lao, cạnh cửa sông Cái, nhìn ra biển Nha Trang – vị trí linh thiêng theo quan niệm của người Chăm cổ.
Quần thể tháp thờ nữ thần Po Nagar (Thiên Y A Na Thánh Mẫu), vị thần được xem là người tạo ra đất đai, cây cối và che chở cho cuộc sống cư dân. Ban đầu, công trình được xây dựng hoàn toàn bằng gỗ, sau đó được thay thế bằng kiến trúc gạch nung với kỹ thuật xây dựng tinh xảo mà đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn.
2. Kiến trúc tiêu biểu
Tháp Bà Po Nagar gây ấn tượng bởi các khối tháp vươn cao, hoa văn chạm khắc mang đậm dấu ấn nghệ thuật Chăm Pa như tượng thần, vũ nữ Apsara, linh vật và phù điêu trang trí. Trải qua nhiều thế kỷ, nơi đây không chỉ là trung tâm tín ngưỡng của người Chăm mà còn được cộng đồng người Việt tiếp nhận, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa – tâm linh chung.
Quần thể di tích được chia làm 3 tầng chính, phản ánh nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc gạch nung tinh xảo của người Chăm cổ:
- Tầng thấp (Tháp Cổng): Hiện nay chỉ còn lại các chân cột và bậc đá dẫn lên trên.
- Tầng giữa (Mandapa): Gồm 10 cột trụ lớn và 12 cột nhỏ, là nơi khách hành hương chuẩn bị lễ vật và tĩnh tâm trước khi lên điện thờ.
- Tầng trên cùng (Khu đền tháp): Nơi tọa lạc của 4 ngôi tháp cổ. Ngôi tháp chính cao hơn 23m thờ Nữ thần Ponagar, bên trong có tượng nữ thần bằng đá hoa cương đen ngồi trên tòa sen
3. Hoạt động
Ngày nay, Tháp Bà Po Nagar là di tích quốc gia đặc biệt, đồng thời là điểm du lịch văn hóa nổi tiếng của Khánh Hòa, nơi thường xuyên diễn ra Lễ hội Tháp Bà Diễn ra từ ngày 20 đến 23 tháng 3 Âm lịch hàng năm, thu hút đông đảo du khách và người dân địa phương.
- Giá vé: 30.000 VNĐ/người (áp dụng cho cả khách trong nước và quốc tế) mua vé trực tiếp tại Quầy.
Các nghi thức tế lễ chính
Lễ hội bao gồm nhiều nghi thức trang trọng được thực hiện theo đúng trình tự cổ truyền:
- Lễ rước nước (19/03): là một trong những nghi thức thiêng liêng, mang ý nghĩa cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và tượng trưng cho sự thanh tẩy, ban phước lành. Đây là một nghi lễ quan trọng từ nhiều năm nay nhằm tôn vinh công đức, thể hiện sự thành kính đối với Mẹ xứ sở Pô Inư Nưgar - Thiên Y A Na Thánh Mẫu. (theo Báo Khánh Hòa)
- Lễ thay y (20/3): Nghi thức tắm và thay xiêm y mới cho tượng Bà. Nước dùng để tắm được pha từ thảo mộc và cánh hoa thơm. Bộ y phục cũ sẽ được cắt nhỏ chia cho người dân và du khách làm bùa bình an.
- Lễ thả hoa đăng: Diễn ra trên sông Cái (ngay sát chân tháp) để cầu nguyện cho quốc thái dân an và linh hồn những người đã khuất.
- Lễ cầu siêu và Lễ dâng hương: Nghi thức tôn giáo cầu mong sự che chở và ấm no cho nhân dân.
- Lễ tế cổ truyền: Các vị kỳ lão địa phương thực hiện các nghi thức cúng tế trang trọng theo nghi thức truyền thống.
Phần "Hội" sôi động nhất: Múa Bóng và Hát Văn
Đây là linh hồn của lễ hội, tạo nên không khí cực kỳ náo nhiệt:
- Múa Bóng (Múa dâng bông): Những cô bóng mặc xiêm y rực rỡ, đội trên đầu những tháp hoa, khay lễ cao ngất ngưỡng nhưng vẫn di chuyển cực kỳ uyển chuyển theo tiếng đàn, tiếng trống.
- Hát Văn: Các bài hát ca ngợi công đức của Bà được trình diễn liên tục tại khu vực Mandapa (tầng giữa).
- Biểu diễn nghệ thuật Chăm: Các nghệ nhân biểu diễn múa quạt, múa đội nước và thổi kèn Saranai, mang đậm bản sắc văn hóa Chăm Pa.
4. Kinh nghiệm đi hội
- Đông đúc: Đây là thời điểm Tháp Bà đông nhất trong năm. Nếu bạn không thích chen chúc, nên đi vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
- Trải nghiệm văn hóa: Bạn có thể xin "lộc Bà" (thường là hoa hoặc các dải ruy băng may mắn) sau các buổi lễ.
- Chụp ảnh: Đây là dịp tuyệt vời để săn những bức ảnh về trang phục truyền thống và các điệu múa cổ truyền mà bình thường ít khi thấy được.
5. Lưu ý quan trọng
- Trang phục: Phải mặc kín đáo, lịch sự (không mặc quần short, váy ngắn). Nếu trang phục không phù hợp, bạn có thể mượn áo dài lam tại khu vực lối vào.
- Hoạt động khác: Tại đây thường xuyên có các buổi biểu diễn múa Chăm truyền thống và dệt vải của nghệ nhân Chăm để du khách tìm hiểu văn hóa.
Ảnh: nguồn "Báo Khánh Hòa điện tử"
